Ομιλία του βουλευτού Ρεθύμνης της Νέας Δημοκρατίας κ. Γιάννη Κεφαλογιάννη στο 11ο Συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας στην εκδήλωση: «Αξιοπρέπεια και ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία»

Επιτρέψτε μου καταρχάς να ευχαριστήσω τη Γραμματεία Παραγωγικών Τομέων της Νέας Δημοκρατίας για την τιμητική πρόσκληση να συμμετάσχω σε αυτή την εκλεκτή ομήγυρη. Και παράλληλα να τη συγχαρώ για την πρωτοβουλία της να διοργανώσει αυτή τη συζήτηση για την τρίτη ηλικία.
 
Νομίζω πως, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς όταν συζητάμε για την τρίτη ηλικία, θα πρέπει να ξεκινήσουμε από μια βασική παραδοχή. Η παραδοχή είναι ότι ολοκληρωμένη, συνεκτική κυβερνητική Πολιτική, ειδικά σχεδιασμένη γι αυτή την ηλικιακή ομάδα, στη χώρα μας δεν υπάρχει.  Δεν συζητώ προφανώς, ούτε για αστείο, για το αν διαθέτει η σημερινή Κυβέρνηση μια παρόμοια πολιτική. Εννοώ ότι δεν υπήρξε μια αντίστοιχη πολιτική διαχρονικά και στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συναίνεσης που πρέπει να διαμορφώνεται σε τέτοια ζητήματα από όλο το πολιτικό σύστημα. Το παράδοξο είναι ότι αυτό συμβαίνει ενώ γερνάμε ως χώρα, γερνάμε ως κοινωνία και γερνάμε ως πλανήτης. 
 
Σε 30 χρόνια από τώρα το 30% του ελληνικού πληθυσμού θα είναι άνω των 65. Η πληθυσμιακή ομάδα  αυτή θα αντιμετωπίζει μια σειρά από ανάγκες και από προβλήματα, τα οποία θα απαιτούν μια  φροντίδα και μια αντιμετώπιση ίσως πολύ διαφορετική από αυτήν την οποία γνωρίζουμε σήμερα. Αυτό είναι κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να λάβει υπόψη της μια συνετή διακυβέρνηση. Όχι μόνο δηλαδή να σκεφτεί και να σχεδιάσει βραχυπρόθεσμες πολιτικές που θα διασφαλίζουν την ποιότητα ζωής αυτής της ηλικιακής ομάδας σήμερα, αλλά επιπλέον θα πρέπει να λάβει προληπτικά μέτρα ώστε αυτές οι πολιτικές να είναι βιώσιμες στο όχι πολύ μακρινό μέλλον. Για να συμβεί αυτό όμως, θα πρέπει να διαλυθούν οριστικά κάποιοι μύθοι που περιβάλλουν αυτή την ηλικιακή ομάδα.
 
Ο πιο σημαντικός από αυτούς είναι ότι οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας συνιστούν ένα βάρος για την κοινωνία. Ή ότι η παροχή υπηρεσιών προς αυτούς είναι μια σπατάλη πόρων π.χ. για το δημόσιο σύστημα υγείας. Ακόμη, ότι η δημιουργικότητα και η συνεισφορά στην κοινωνία δεν είναι δικό τους προνόμιο ή ότι η εμπειρία που έχουν αποκομίσει από τη ζωή μικρή σημασία έχει για τη σύγχρονη κοινωνία.
 
Δεν χρειάζεται νομίζω να πω πόσο μακριά από την πραγματικότητα βρίσκονται αυτές οι απόψεις. Πόσοι ηλικιωμένοι φροντίζουν συντρόφους και εγγόνια; Πόσοι στηρίζουν οικονομικά τα παιδιά τους ή παρέχουν εθελοντική εργασία στα εγγόνια τους;  Ή, τέλος, πόσο προσφέρουν στην οικονομία από την αποταμίευση που έκαναν στη διάρκεια του προηγούμενου βίου τους. Θα πρέπει λοιπόν να βάλουμε το ζήτημα στη σωστή βάση του: Η τρίτη ηλικία δεν έχει προβλήματα. Η τρίτη ηλικία έχει, όπως και άλλες ιδιαίτερες ηλικιακές ομάδες, τις δικές της ανάγκες.
 
Τα προβλήματα προέρχονται, στο μεγαλύτερο μέρος τους, από το γεγονός ότι η οργανωμένη Πολιτεία αδυνατεί να καλύψει αυτές τις ανάγκες. Αυτό που διαμορφώνει την ποιότητα ζωής και δίνει την αίσθηση στους ηλικιωμένους ότι διάγουν έναν αξιοπρεπή βίο είναι σε τελική ανάλυση η ικανοποίηση των δικών τους ιδιαίτερων αναγκών. Αυτές πρέπει να καταγράψουμε και εν συνεχεία να σχεδιάσουμε  μια στοχευμένη κοινωνική πολιτική.
 
Θα σταθώ στις πιο σημαντικές: Υγεία. Προφανώς η τρίτη ηλικία έχει αυξημένες ανάγκες σε ζητήματα υγείας. Σε τι συνίσταται εδώ η ποιότητα ζωής και η αξιοπρέπεια των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας; Πρώτον, στην ελαχιστοποίηση από την πλευρά της Πολιτείας της ταλαιπωρίας τους και δεύτερον, στη δημιουργία εξειδικευμένων δομών για την κάλυψη των ιδιαίτερων αναγκών τους. Και πιστέψτε με ειδικά εδώ δεν είναι ζήτημα κόστους ή, τουλάχιστον, όχι αποκλειστικά κόστους. Είναι ζήτημα ιεράρχησης προτεραιοτήτων. Τι κοστίζει για παράδειγμα να δώσουμε ένα τέλος στην ταλαιπωρία στην οποία υπόκεινται πολλοί ηλικιωμένοι, οι οποίοι πρέπει να περιμένουν 3 και 4 ώρες σε κάποια εξειδικευμένα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ προκειμένου να πάρουν ειδικά πολύ ακριβά, αντικαρκινικά φάρμακα; Τι κοστίζει επίσης να επεκτείνουμε τη διάρκεια των επαναλαμβανόμενων συνταγών στους 12 μήνες; Γιατί πρέπει να ταλαιπωρούνται άνθρωποι με χρόνια νοσήματα που γνωρίζουμε πολύ καλά ότι βρίσκονται σε μία επαναλαμβανόμενη θεραπεία και θα πρέπει να πηγαίνουν να παίρνουν τη συνταγή τους κάθε 6 μήνες;
 
Δομές υγείας. Η χώρα μας σήμερα δεν έχει εξειδικευμένες δομές Υγείας για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος. Δεν έχουμε παραδείγματος χάρη εξειδικευμένα κέντρα για χρόνιους πάσχοντες. Δεν έχουμε εξειδικευμένες δομές υγείας για περιπτώσεις άνοιας και Alzheimer’s. Δεν έχουμε εξειδικευμένες μονάδες παρηγορητικής θεραπείας για ασθενείς σε τελικό στάδιο.
 
Χρειάζεται να φτιάξουμε καινούργιες; Όχι. Χρειάζεται να σκεφτούμε πως τις υποδομές που διαθέτουμε θα τις αξιοποιήσουμε για να δημιουργήσουμε περισσότερες εξειδικευμένες τέτοιες δομές που θα αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις του μέλλοντος. Και θα μου επιτρέψετε εδώ να πω ότι πρέπει  να συνεργαστούμε στενά και με τον ιδιωτικό τομέα ο οποίος διαθέτει τέτοιες δομές. Κοστίζει πολύ περισσότερο στον έλληνα φορολογούμενο και ασφαλισμένο να φτιάξουμε πολλές δημόσιες εξειδικευμένες δομές από το να δώσουμε τη δυνατότητα στον ηλικιωμένο μέσω του ασφαλιστικού του φορέα να επιλέξει αυτός τη δομή που επιθυμεί.
 
Πρέπει να εμπιστευτούμε επιτέλους τον ιδιωτικό τομέα και πρέπει να εμπιστευτούμε την κοινωνία των πολιτών. Την εμπειρία της, τις δομές, τους εθελοντές της. Θα  δώσω ένα παράδειγμα. Η οικονομική κρίση δημιούργησε ένα σοβαρό ζήτημα επισιτιστικής ανασφάλειας σε πολλούς συμπολίτες μας. Σημαντικό τμήμα αυτών είναι άτομα τρίτης ηλικίας. Το βασικότερο εργαλείο που διαθέτουμε για την αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Βοήθειας για τους Απόρους. 281 εκ. ευρώ δίνει η Ε.Ε. στη χώρα μας. Ξέρετε σε ποια θέση βρίσκεται η χώρα μας σε απορροφητικότητα; Στην 19η ανάμεσα σε 21 χώρες. Γιατί; Γιατί η σημερινή Κυβέρνηση επέλεξε να υλοποιήσει το πρόγραμμα αποκλειστικά από κρατικές δομές και τους Δήμους.
 
Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών όμως, εκείνες που έχουν πολυετή εμπειρία στη διανομή τροφίμων σε απόρους και ηλικιωμένους δεν έχουν ρόλο. Τα γηροκομεία για παράδειγμα δεν μπορούν να συμμετάσχουν στο Πρόγραμμα. Χρειάζεται επομένως ένας συνολικός επανασχεδιασμός των δομών κοινωνικής στήριξης προς τους ηλικιωμένους ώστε οι διαθέσιμοι πόροι να μπορούν να αξιοποιηθούν στο μέγιστο βαθμό. Ποια άλλη ανάγκη έχουν οι συμπολίτες μας της τρίτης ηλικίας; Την ανάγκη που έχουν όλοι οι άνθρωποι για αξιοπρεπή διαβίωση μέσω της διασφάλισης ενός ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος.
 
Θέλω να διευκρινίσω κάτι: Οι όροι συνταξιοδότησης και οι διαπιστωμένες  ανάγκες της οικονομικής πολιτικής, ενισχύουν μια παρανόηση σχετικά με τους ηλικιωμένους και τον εργασιακό χώρο γενικότερα. Η θεσμοθέτηση της ηλικίας συνταξιοδότησης, δεν σχετίζεται με την ικανότητα προς εργασία. Όλες οι έρευνες δείχνουν ότι οι μεγάλοι άνθρωποι όταν εργάζονται είναι πιο υγιείς από αυτούς που δεν εργάζονται. Σκεφτείτε τις επιπτώσεις στο ασφαλιστικό σύστημα από μια πολιτική που ενθαρρύνει τους μεγάλους ανθρώπους να εργάζονται - εργασία προφανώς προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις της ηλικίας τους. Το σημερινό ασφαλιστικό σύστημα δεν δίνει κίνητρο σε κανέναν. Ούτε σε εργοδότες ούτε σε εργαζόμενους. Και κυρίως δεν δίνει κίνητρο  σε κάποιον να δουλεύει περισσότερο αφού δεν θα μπορεί να δει αργότερα κάτι χειροπιαστό ως επιβράβευση στη σύνταξη του.
 
Τι λέει η Νέα Δημοκρατία στην πρόταση της για το ασφαλιστικό; Πρώτον, διασφαλίζει σε όλους μια βασική σύνταξη με ρήτρα ανάπτυξης για όποιον έχει εργαστεί τουλάχιστον 20 χρόνια. Και προσθέτει σε αυτήν μια αναλογική σύνταξη σύμφωνα με τις εισφορές με έμφαση στην ανταποδοτικότητα και την παραμονή στην εργασία. Δίνει επίσης κίνητρα μέσω φοροαπαλλαγών σε όσους θέλουν και μπορούν να ενισχύσουν τη σύνταξη τους μέσω ιδιωτικής ασφάλισης. Κατά τη γνώμη μου, μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε ότι στο μεσοπρόθεσμο μέλλον οι συμπολίτες μας της τρίτης ηλικίας θα διασφαλίσουν πρώτον, ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και  δεύτερον θα νιώθουν περήφανοι για τους κόπους τους στον εργασιακό τους βίο.
 
Κλείνω αυτήν την παρέμβαση μου με μια αναφορά σε μια άλλη βασική ανάγκη των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας που σχετίζεται άμεσα με την ποιότητα της ζωής τους. Την ανάγκη για μάθηση. Και την υποχρέωση της Πολιτείας να δώσει αυτή την ευκαιρία. Δεν είναι μόνο ότι δεν μπορούμε να ζητάμε από τους μεγαλύτερους συμπολίτες μας να παραμείνουν περισσότερο στους χώρους εργασίας όταν δεν έχουν ευκαιρίες μετεκπαίδευσης. Είναι ότι στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, οι ευκαιρίες μάθησης υψηλής ποιότητας είναι ένα ζωτικό στοιχείο για την καταπολέμηση της κοινωνικής απομόνωσης.
 
Θα σταθώ σε μια μόνο πτυχή αυτού του ζητήματος, τον υψηλό ψηφιακό αναλφαβητισμό που παρατηρείται σε ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Υπάρχει ένας τελευταίος μύθος για την τρίτη ηλικία που συνοψίζεται στην παροιμία «Δεν μπορείς να μάθεις στο γέρικο σκυλί νέα κόλπα». Είναι μεγάλο ψέμα που διαψεύδεται από όλες τις σχετικές έρευνες και την εμπειρία άλλων χωρών.
Αλλά θα ήθελα να ρωτήσω: Πόση αξία έχει να ψηφιοποιήσουμε την εμπειρία του Πολίτη με τη Δημόσια Διοίκηση όταν από αυτή την εμπειρία αποκλείεται η ομάδα που το χρειάζεται ίσως περισσότερο; Τι αξία έχει να φτιάξουμε μια Λειτουργία Εξυπηρέτησης, με αντικείμενο την έκδοση συντάξεων και να αποστέλλουμε ηλεκτρονικά την εξατομικευμένη πληροφόρηση και εξυπηρέτηση των πολιτών, όταν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν να τα αξιοποιήσουν; Πόση ταλαιπωρία γλιτώνει ένας ηλικιωμένος που γνωρίζει να αγοράσει ένα ηλεκτρονικό παράβολο ή θα ξέρει να κλείσει ηλεκτρονικά το ραντεβού του με το προσωπικό των δομών  υγείας; Και πόσο μειώνουμε την κοινωνική απομόνωση σε ανθρώπους της τρίτης ηλικίας που γνωρίζουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή πλατφόρμες επικοινωνίας όπως το Skype;
 
Ο ψηφιακός αναλφαβητισμός γενικότερα και ειδικά μεταξύ των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα που πρέπει να κερδίσουμε. Γιατί ναι μεν η αξιοπρέπεια και η ποιότητα ζωής αυτών των ανθρώπων σχετίζεται άμεσα από το βαθμό και την ποιότητα των κοινωνικών δικτύων στήριξης και της καθημερινής φροντίδας που παρέχουν. Αλλά τελικά αυτό που την εμπεδώνει είναι η διασφάλιση ενός αισθήματος  αυτονομίας, ενεργητικότητας και κοινωνικής συμμετοχής.